30 januari 2013

Bas Haring: inflatie is belasting (en redt de euro)


Ik lees iedere vrijdag zijn stukjes over de economie als wetenschap op de wetenschapspagina van De Volkskrant. Zijn stukjes maken niet altijd een erg wetenschappelijke indruk, maar die van 25 januari was helemaal raak. Het ging over inflatie. Als de overheid geld bijdrukt, kan ze daarmee zelf spullen kopen die ze wil hebben. Die spullen worden duurder, want door de overheid is er meer vraag naar en er komen niet meer spullen als er meer geld komt (tenzij er onderbesteding is). Er is dus inflatie en door die inflatie kunnen de burgers minder spullen kopen. Dus in feite is geld bijdrukken door de overheid belasting heffen, zo zegt Haring. Helemaal juist. Alleen is dat inzicht binnen de eurozone niet zo relevant meer, want de nationale overheden mogen de geldpers niet meer aanzetten. De Europese Centrale Bank (ECB) is nu de enige instantie die geld kan bijdrukken. Voor wie doet de ECB dat eigenlijk, want een Europese overheid bestaat er eigenlijk niet? Als de ECB geld bijdrukt beginnen de noordelijk landen (Duitsland, Nederland en Oostenrijk) het benauwd te krijgen, maar staan Italië, Griekenland en Portugal (door Haring ook genoemd) te juichen. Misschien is er ook wel niet zo veel veranderd sinds de invoering van de euro: de zuidelijke landen willen inflatie en de noordelijke landen niet. Als de zuidelijke landen winnen (=inflatie) kan de eurocrisis wel eens gauw voorbij zijn, maar gaan de gepensioneerden in het noorden het (nog) slechter krijgen. Als de noordelijke landen winnen (= geen inflatie), storten de zuidelijke economieën in en moeten de noordelijke landen nog meer geld naar het zuiden overmaken. De eurocrisis woekert dan nog voort.

29 januari 2013

De koningin: gaat weg

Toen de Majesteit kwam

Ik heb haar nooit in levenden lijve gezien, terwijl ik daar wel diverse kansen voor gehad heb, want zij heeft mijn universiteit diverse malen bezocht. Bij dit soort gelegenheden staan mijn collega’s in de rij om er bij te zijn. Ik niet. De koningin zou je alleen moeten willen ontmoeten als het de Majesteit behaagt jou te ontmoeten. Dan ben je iemand. Helaas, het heeft haar nooit behaagd en in de maanden die haar resten als vorstin zal het haar ook niet meer behagen. Ik zal er in berusten. Dat is ook weer niet zo moeilijk, want, zoals vele anderen, vind ik de erfopvolging een overleefd instituut. Een monarchie levert zich uit aan een familie, waarvan het fortuin en de intelligentie kan stijgen maar vooral ook dalen. De Kennedy-familie in de VS was van koninklijk niveau, leverde een president en diverse potentiële presidentskandidaten, maar de prominente plaats van de familie in de Amerikaanse politiek verdween geleidelijk achter de horizon, al is er nu weer een ‘Joe’ Kennedy, namelijk een kleinzoon van ‘Bobby’ (vermoord in 1968) lid van de Senaat. Een familie kan degenereren en de oudste geborene is niet per definitie de meest geschikte om in de voetsporen van de vader of moeder te treden. Andersom, de oudste geborene in de Koninklijke familie is net zo vrij als vroeger een Amerikaanse slaaf was om zijn/haar eigen toekomst te kiezen. Het is nu kennelijk niet het goede moment om de monarchie in Nederland af te schaffen, maar het zou wel van menselijkheid getuigen als we op 30 april 2013 afspreken dat prinses Amalia mettertijd zelf mag kiezen of ze vorstin wil worden, of dat ze een punt zet achter de soms grootse, soms minne rol van de Oranjes in de geschiedenis van Nederland.   

24 januari 2013

Dominique Weesie (PowNed): opsplitsen die man


Dominique Weesie staat op de beruchte topverdienerslijst van minister Plasterk. Hij heeft recht op een inkomen van ruim twee ton, zo vindt hij zelf, omdat hij drie functies tegelijkertijd combineert (omroepdirecteur, voorzitter en presentator) bij zijn omroep PowNed. Dat inkomen is boven het afgesproken maximum in de publieke sector en PowNed wordt gewoon door de belastingbetaler gefinancierd. Die laatste hoeft, alweer volgens Weesie zelf, echt niet te klagen, want zijn omroep blijft keurig binnen het omroepbudget. PowNed is ook nog eens een verrijking voor de publieke omroep. Vindt Weesie waarschijnlijk zelf, maar in ieder geval Plasterk, want die heeft PowNed in een vorige ministersbaan toegelaten. Die verrijking was mij nog niet zo opgevallen. Gisteren maar eens naar PowNews gekeken. “PowNews is niet politiek correct en zal minimaal eens per week stof moeten doen opwaaien,” staat er op de site van de omroep. Nou niks geen stof, een paar nogal oppervlakkige interviews met politici over een EU-referendum, een item over de beruchte mishandeling in Eindhoven waarbij een reporter bij kennelijk een verdachte aan de deur stond. De verdachte wilde niet naar de deur komen. Einde item. Vervolgens stond Rutger Castricum met oude mannen en vrouwen te treuren over de invallende dooi. Dat alles aan elkaar gekletst door Weesie himself. Ik had kennelijk pech of ik behoor niet tot de doelgroep. Maar misschien moet Weesie gewoon iets aan de kwaliteit van zijn nieuwsrubriek doen. Als hij zijn functie nou eens zou opsplitsen en twee goede programmamakers zoekt. Mag hij blijven presenteren, maar hij moet natuurlijk wel zijn inkomen delen met die extra programmamakers. Verrijkt hij alleen nog maar de publieke omroep en niet meer zichzelf. 

23 januari 2013

Dries van Agt: halve waarheden over Israël


Dries van Agt is al meer dan twee decennia met het Midden-Oostenconflict bezig. Iets anders dan dat schijnt hem niet te interesseren. Opvallend is dat hij voortdurend dezelfde opvatting blijft houden, hoewel de posities van de partijen in het conflict voortdurend veranderen. Twintig jaar geleden waren de Palestijnen (eigenlijk een niet bestaande groep, want er is geen land dat Palestina heet) onder leiding van Arafat incompetent en fanatiek en aantoonbaar niet uit op vrede met Israël. Aan de Israëlische kant was er een serieuze bereidheid om Palestijnen een eigen staat te gunnen. Inmiddels zijn er op de Westoever deskundige mensen, zoals Salam Fayyad, die in staat zijn het gebeid economisch te ontwikkelen. De Gazastrook wordt echter beheerst door Hamas die zich weinig om het economisch lot van de bevolking schijnt te bekommeren. Zij schieten liever raketten af op de burgers van Israël. In Israël lijkt, gezien de verkiezingsuitslag, de bereidheid om tot akkoorden met de Palestijnen te komen nu op een nulpunt te zijn aanbeland. Het maakt voor Van Agt niet uit. Hij blijft altijd hetzelfde zeggen. Zo mocht hij deze week weer bij Pauw en Witteman aanschuiven om te beweren dat ‘de Muur’ in strijd is met het internationale recht door een uitspraak van het internationale gerechtshof. Dat is maar half waar, zoals ik eerder beweerde, maar in de uitzending werd Van Agt uiteraard niet tegengesproken. Dat blijft ook een constante: Van Agt mag halve waarheden blijven verkondigen over het Midden-Oostenconflict in de media zonder serieus tegenwerk.

19 januari 2013

Bas Haring: over wiskunde in de economie



Hij is filosoof en schrijft nog steeds iedere vrijdag op de wetenschapspagina van De Volkskrant stukjes over de economie als wetenschap. Zijn stukjes zijn ‘thought provoking’. Gisteren had hij het over het gebruik van wiskundige modellen in de economie. “Die zien er net zo uit als werktuigbouwkundige modellen”, zegt hij, “maar ze zijn niet zo precies bedoeld. (…) In de economie betekent 3 kwadraat iets tussen de 8 en 11.” Hij zegt er niet bij over wat voor modellen hij het heeft. Zijn het empirische modellen, zoals het CPB die gebruikt om de economie mee te voorspellen, of zijn het theoretische modellen die gebruikt worden om mee te beredeneren hoe de economie in elkaar steekt? In empirische modellen zijn specifieke waarden voor verbanden tussen variabelen ingevuld. Dan zou je dus, om een voorbeeld van Haring aan te halen, te weten kunnen komen of als auto’s duurder worden er minder fietsen verkocht worden. Bij theoretische modellen is het echter zeer onwaarschijnlijk dat er een getal als 3 kwadraat in het model staat. Zoals een van de twee beroemdste economen aller tijden John Maynard Keynes al lang geleden zei, hoe meer getallen je in je economische modellen invult, hoe specifieker en hoe minder algemeen je modellen worden. Des te minder je er mee kunt, want je modellen zijn dan alleen maar geldig als die getallen precies kloppen en dat is zelden het geval. Die modellen zijn dus inderdaad ‘minder precies’ zoals Haring zegt. Maar anders dan Haring vond Keynes dat niet zinvol. Als Keynes nog geleefd had, zou hij zonder meer zijn neus ophalen voor de CPB-modellen.     

18 januari 2013

Jos de Beus:dood


Dertig jaar geleden was hij mijn buurman aan de economische faculteit van de Universiteit van Amsterdam (UvA). Dat was toen gehuisvest in een krakkemikkig pand aan de Jodenbreestraat. Hij was een politico-loog die per ongeluk onder economen was terecht gekomen. Hij was nog aangenomen door Hans van den Doel, hoogleraar welvaarts-economie aan de UvA en vooraanstaand PvdA-econoom die zich min of meer tot politicoloog had omgeschoold. Toen ik bij de UvA begon (1982), was Van den Doel al getroffen door een beroerte en had Jos het rijk alleen in zijn vakgebied. Hij had echter de tijd niet mee. Van economen en dus ook van hem werd meer en meer verwacht dat ze artikelen in internationale tijdschriften met moeilijke formules gingen publiceren. Daarvoor was hij echter te weinig econoom en te veel politicoloog. Toch bleef hij nog tot 1995 onder de economen van de UvA werken en toen pas begon hij aan zijn echte carrière als politicoloog. Eigenlijk was ik wel een beetje jaloers op hem. Ik vond hem zo lelijk als de nacht, en tezelfdertijd vond ik hem ook welbespraakt, charmant en innemend. Hij was in staat aardige dingen te zeggen over slechte prestaties. Hij was ook nog eens een populair docent en een goed netwerker. Hij leek me zo iemand die alles krijgt wat hij wil. Uiteindelijk toch niet. Een paar jaar geleden werd hij getroffen door een geheimzinnige ziekte die een razendsnelle veroudering tot gevolg had. Hij stierf gisteren in een verzorgingshuis, 60 jaar oud.