30 november 2012

Don Poldermans en ik: dictator of geen dictator

Zelf heb ik jarenlang assistentonderzoekers in opleiding, zogenaamde AIO’s  in hun onderzoek begeleid. Het was leerzaam, maar ook moeizaam. Altijd was er de vraag of de AIO zijn werk alleen zou publiceren, of dat de begeleider (ik dus) ook het recht had coauteur te zijn van de onderzoekpublicaties. Voor mij was het duidelijk dat er een wederzijds voordeel in coauteurschappen was. De AIO kreeg daardoor meer begeleiding en de begeleider kon genoeg tijd vrij maken voor begeleiding zonder bezorgd te hoeven zijn of zijn eigen publicatierecord wel op peil bleef. Bovendien kwamen zeker bij een beginnende AIO de ideeën meestal van de begeleider. Hoewel er dus wederzijds voordeel was, bleef het een moeizame strijd met sommige AIO’s. Het lag niet erg in mijn aard om dictator te spelen; bovendien hoort er bij wetenschappelijk onderzoek sprake te zijn van onafhankelijkheid en vrijheid voor iedere betrokken onderzoeker. Dwang is uit den boze, maar zo kon het wel gebeuren dat een paar jaar geleden een (vrouwelijke) AIO van mij met de door ons samen verzamelde data, zonder mijn medeweten naar een bekende andere econoom in den lande (ik zal zijn naam niet noemen) vertrok en met hem een artikel ging schrijven over die data. Toen ze mij enige tijd later ook nog eens aanklaagde bij de faculteit omdat ik zonder haar medeweten een gezamenlijk artikel naar een tijdschrift zou hebben gestuurd, was voor mij de maat vol. Sindsdien begeleid ik geen AIO’s meer. Don Poldermans, hartspecialist en voormalig onderzoeker aan de Erasmus Universiteit had geen last van dit soort problemen. Hij deed zijn talrijke onderzoekprojecten soms met tien andere lager dan hij geplaatste onderzoekers. Bij veel van die projecten bleek wetenschappelijke fraude in het spel te zijn. Hoe kan het dat toch al die co-auteurs hun mond hielden; waarom renden zij niet weg zoals mijn AIO deed (die daar helemaal geen recht toe had)? Het kan haast niet anders of ze werden door Poldermans gedwongen mee te doen aan de fraude. Nu lees ik dat de Erasmus Universiteit een vervolgonderzoek wil instellen naar de fraude van Don Poldermans. Verspilde moeite. Schaf eerst de dictatuur in het onderzoek af, anders begint de fraude morgen opnieuw.  

29 november 2012

Ronald Plasterk (PvdA): ministertje

De bijl in gemeenten
Hij wilde minister van financiën worden, maar kreeg binnenlandse zaken. Dat departement blijkt nu goeddeels uitgekleed te zijn. Belangrijke taken op het gebied van politie, immigratie, asiel en integratie zijn van binnenlandse zaken overgegaan naar justitie. Plasterk mag nu de bijl in gemeenten en provincies gaan zetten. Die moeten fuseren omdat ze nu niet “op een passende schaal” georganiseerd zijn zoals het paarse regeerakkoord beweert.  Een onderbouwing van deze uitspraak mag Plasterk van mij er ook bij leveren, want die zijn de paarse formateurs vergeten mee te geven. Het regeerakkoord zegt wel: “Het overbrengen van een groot aantal taken van het Rijk naar gemeenten maakt meer maatwerk mogelijk en vergroot de betrokkenheid van burgers.” Dat kan wel zo zijn, maar fusies van gemeenten vermindert juist de betrokkenheid van burgers en maakt maatwerk moeilijker. Anders zou het rijk die taken ook wel zelf kunnen blijven doen, want het rijk is in feite één grote gefuseerde gemeente, waar wij allemaal in wonen. Als we alle taken weer teruggeven aan die ene grote gemeente, het Rijk, wordt Plasterk wel een heel klein ministertje, want hij is geen minister van rijkszaken.

Diederik Stapel: werd ook betaald door economen

Het eindrapport over de fraude van Diederik Stapel van vandaag bevat niet heel veel nieuws. Het vakgebied van de sociale psychologie kan maar beter worden opgeheven, lezen we tussen de regels door, maar dat wisten we al. Ik las twee zaken die ik niet wist. Ten eerste, voordat drie jonge onderzoekers van de Universiteit van Tilburg met hun klacht over Stapel gehoor vonden (najaar 2011), eerst bij hun vakgroepvoorzitter Marcel Zeelenberg en daarna bij de rector Philip Eijlander, waren er al twee fraudemeldingen over Stapel geweest. Die waren echter in de doofpot gestopt. Wie was er zo dapper geweest om klokkenluiders aan de wraak van de machtige Stapel bloot te stellen? Het rapport staat vol met namen, maar op dit punt vermijdt de commissie namen te noemen. Ten tweede, het blijkt dat Stapel vrijwel gehele financiële autonomie genoot in de universiteit. Hij kon declareren wat hij wilde. Het salaris echter dat Stapel van de universiteit mocht ontvangen, was zelfs de sociale faculteit waar Stapel werkte te gortig. Dus werd er een U-bocht geconstrueerd en werd Stapel deels door mijn eigen economische faculteit gefinancierd. Met de instemming van die faculteit, naar ik aanneem. Het bewijst maar weer eens dat als het om slim en zuinig geld uitgeven gaat je niet bij economen moet zijn.

27 november 2012

Alain van der Heide: werd niet behandeld door GGZ

Alain van der Heide (38) lijdt aan paranoïde schizofrenie en vermoordde in april 2011 zijn moeder om “haar te redden en een dienst te bewijzen.” Zijn moeder had in de periode daarvoor herhaaldelijk de locale GGZ om hulp gevraagd, maar die hulp kwam niet omdat er, zoals de geneesheer-directeur later verklaarde “geen aanwijzingen voor acuut gevaar waren”. Een dramatische fout, zoals we nu weten. Er lijkt systeem in te zitten, want dezelfde GGZ had ook al Tristan van der Vlis onder behandeling die, toevallig of niet, in dezelfde maand al schietend een slachtpartij aanrichtte in een plaatselijk winkelcentrum. De dochter van de vermoorde moeder heeft nu een klacht ingediend bij het tuchtcollege voor de gezondheidszorg dat vandaag uitspraak doet. De GGZ zal veroordeeld worden, luidt de verwachting. Maar zou dat terecht zijn? Er zijn toch ook honderden mensen met psychiatrische problemen die geen moorden plegen? Zouden die dan toch allemaal opgenomen moeten worden om erger te voorkomen? Hoeveel mensen moeten er dan wel niet opgenomen worden? En laat onze rechtsstaat het toe dat mensen zonder duidelijk strafblad worden opgenomen? En zijn er ook geen psychiatrische patiënten die wel behandeld werden en toch de fout in gingen? Hadden die mensen dan niet behandeld moeten worden? Worden de mogelijkheden van de geneeskunde en vooral dan van de psychiatrie niet gewoon ernstig overschat: het is toch nauwelijks te voorspellen wanneer iemand een gevaar voor zijn omgeving wordt? Als dat wel mogelijk zou zijn, zouden deze drama’s niet kunnen gebeuren.

24 november 2012

Bas Haring VI: economie als vallend plakkertje

Iedere vrijdag kijk ik weer uit naar zijn stukje in De Volkskrant over economie. Zoals ik als RK kind uitkeek naar de vasten- en onthoudingsdag (ook vrijdag dus), want dan aten we vis en mijn moeder kon heel goed vis bakken. Soms aten we gekookte vis en dat vond ik minder lekker. Helaas zijn de stukjes van Bas Haring soms ook als gekookte vis. Dan smaken ze niet. Zoals afgelopen vrijdag. Hij nam economen in bescherming tegen het verwijt dat ze zulke slechte voorspellers zijn, bijvoorbeeld van de kredietcrisis. Slecht voorspellen komt meer voor, beweerde Haring. Plak een post-it plakkertje aan de muur en probeer te voorspellen wanneer het plakkertje valt. Zeer onwaarschijnlijk dat die voorspelling zal kloppen, zegt Haring, hoewel “alle relevante wetenschap over plakkertjes en muren voorhanden is”. Is een vallend plakkertje te vergelijken met de kredietcrisis? Als dat zo is, dan is het probleem niet dat economen de val niet goed voorspelden. Het was eerder zo dat ze het plakkertje niet zagen, laat staan de val ervan. Geen econoom die zag dat er in de financiële wereld risico’s op een ondoorzichtige manier werden doorgeschoven via financiële producten die later blindgangers bleken te zijn. Toen die ontploften waren de economen met stomheid geslagen. Die oorverdovende stilte duurde maar heel kort, zoals we allemaal weten. Economen hebben allang weer het hoogste woord. Ze praten alsof ze het allemaal altijd al wisten.

Pieter Kalbfleisch: eet thuis niet privé

Tegen mijn collega’s heb ik helemaal niets, laat dat duidelijk zijn: ik heb alleen maar goede collega’s. Desondanks moet ik er niet aan denken dat ze elke week bij mij komen eten. Een enkele keer zou al te veel zijn. Onder rechters en juristen schijnt dat heel anders geregeld te zijn. Voormalig rechter Kalbfleisch en die andere voormalige rechter, Westenberg, die een dubieuze rol zouden hebben gespeeld in de zogeheten Chipsholzaak gingen privé niet met elkaar om, zoals ze onder ede hadden verklaard. “Hooguit één keer” waren ze bij elkaar over de vloer geweest. Toch aten ze iedere week met elkaar en over de eigen vloer. Dat had de ex-vrouw van Kalbfleisch beweerd. Weer een andere rechter, namelijk één die vandaag moest oordelen of die twee meineed hadden gepleegd, vond dat een vertrouwenwekkende getuigenverklaring. Maar het was niet voldoende om als bewijs te dienen dat ze privé met elkaar om gingen, kennelijk. Het bewijst alleen, aldus deze rechter, dat ze goede collega’s zijn. Raar volkje, die juristen. Die kunnen elke week met eenzelfde persoon in hun eigen huis eten en er toch niet privé mee omgaan.

22 november 2012

Jasper S: Steringa

Als je in de VS wordt verdacht van het ontvreemden van, zeg een reep Mars, uit de plaatselijke supermarkt, ben je ‘breaking news’ in het lokale journaal. De televisie toont ongegeneerd hoe je in je gevangeniskledij, handboeien om, voor de rechter wordt geleid. Je huis wordt getoond, de man van de supermarkt, die je betrapte op diefstal, wordt geïnterviewd, enzovoorts. Kortom, karaktermoord van verdachten is daar een veel voorkomend verschijnsel. Niemand schijnt daar enig kwaad in te zien. In Nederland wordt daar veel omzichtiger mee omgesprongen. De privacy van een verdachte wordt beschermd om hem/ haar zo veel mogelijk in de anonimiteit te houden. Bij de verdachte Jasper S., die deze week wereldberoemd is geworden omdat DNA-onderzoek hem als dader van een beruchte moordzaak aanwees, wordt daar tweeslachtig mee omgesprongen door de ‘klassieke’ media. Zijn achternaam wordt alleen als S. vermeld, terwijl overal op het internet zijn volledige achternaam wordt vermeld. Zijn huis, een boerderij in Oudwoude, wordt echter wel volledig in beeld gebracht en dit weekend zal het daarom wel file rijden worden langs dit huis. Zijn foto, daarentegen, wordt weer niet vrij gegeven. Natuurlijk is die ook al overal op internet te zien. We zien een man die zo Jozef zou kunnen spelen in het jaarlijkse kerstspel. De vader van Jezus. Die zal toch niet? Ja, waarschijnlijk toch wel. Het leven is gruwelijk.   

21 november 2012

Dries van Agt: jurist van halve waarheden (slot)

Dries van Agt heeft ook op zijn website een reactie gezet op zijn uitspraak dat het logischer was geweest als de Joden na de Tweede Wereldoorlog een staat in Duitsland was aangeboden in plaats van waar nu Israël is. Laat ik een stukje letterlijk daaruit citeren: “(…) het Palestijnse volk, dat met de schanddaad van de Jodenvervolging niets te maken heeft gehad, krijgt er een prijs voor te betalen. Door de stichting van Israël raakten honderdduizenden Palestijnen hun land kwijt en werden vluchteling.  Waarom moest Israël in Palestijns gebied worden gevestigd, waar de bevolking zo vredig bezig was het eigen land te bewerken, vraagt Van Agt zich hier af? Helaas, ook als hij zijn eerder controversiële uitspraken poogt te nuanceren, ontkomt hij niet aan suggestieve, half ware uitspraken. De Joden hadden een groot deel van het land in het Palestijnse mandaatgebied al voor de Tweede Wereldoorlog in bezit. Zij hadden dat gekocht van Arabische landeigenaren die meestal ergens anders woonden, in Libanon of Syrië. De Arabieren die op het land woonden, waren keuteboeren die het land pachten van die landeigenaren. Het was dus niet hun land, zoals Van Agt claimt, maar ze moesten er wel van af. Dat lag dan eerder aan hun rijke Arabische broeders dan aan de Joden. Maar zo is het vaak gegaan in het Midden Oosten: Arabieren waren zelden solidair met Arabieren.

20 november 2012

Gershon Baskin: Jaabari wilde wapenstilstand

De Israëliër Gershon Baskin is op dit moment wereldberoemd. Baskin beweert dat een paar uur voor Ahmed Jaabari, een van de hoogste militaire commandanten van Hamas in Gaza, door Israël werd vermoord, hij (Baskin) aan Jaabari een voorstel voor een langdurige wapenstilstand deed toekomen. Volgens Baskin zou Jaabari bereid zijn tot een wapenstilstand omdat hij de zinloosheid inzag van “achtereenvolgende raketaanvallen op Israël die Israël geen echte schade toebrachten, maar wel tientallen slachtoffers in Gaza opleverden.” Deze wapenstilstand had een nieuwe ronde van geweld kunnen voorkomen, meent Baskin. Of er zo’n voorstel geweest is, weet ik niet. Het zou kunnen, want Baskin schijnt er ook voor gezorgd te hebben dat de door Hamas gegijzelde soldaat Gilad Shalit vrij kwam. Wat echter niet erg geloofwaardig is dat Jaabari zich druk gemaakt zou hebben om “tientallen slachtoffers in Gaza”. De leiders van Hamas maken zich niet erg druk om mensenlevens. Voor een dictatuur telt alleen maar macht. Als mensenlevens in Gaza geteld hadden, waren de raketaanvallen op Israël allang gestopt.

19 november 2012

Bas Haring (Vb): geen econoom, ook geen filosoof?

Bas Haring denkt dat hij een econoom aan het worden is, want hij begint te denken in termen van extra gelukspunten, oftewel marginale baten (MB) en marginale ongelukspunten, oftewel marginale kosten (MK). Dat schreef hij in zijn laatste wekelijkse column in de wetenschapsbijlage van de Volkskrant. In de economie is de formule MB=MK een soort mantra, een toverformule die de oplossing beschrijft van bijna alle economische problemen. Haring begint de MB=MK-formule al in zijn dagelijkse leven toe te passen, schrijft hij. Is hij soms een (academisch) econoom aan het worden? Nog niet. Hij had het over een stuk tekst dat hij moest schrijven voor iemand anders. Hij zou een half A4-tje schrijven, maar na twee alinea’s stopte hij, want zoals hij beweerde, hij dacht dat één extra zinnetje hemzelf meer kostte aan gelukspunten (verlies aan netto geluk, oftewel MK, HV) dan het de ontvanger van de tekst aan gelukspunten opleverde (winst aan netto geluk, oftewel MB, HV). Helaas, hier slaat Haring een omvangrijke methodologische discussie in de economische wetenschap over, namelijk de discussie over de ‘interpersonele nutsvergelijking’. De theorie neemt aan dat aan iedere combinatie van zaken die een consument geluk (de econoom heeft het eigenlijk over ‘nut’) oplevert een cijfer kan worden toegekend. Die cijfers zijn echter willekeurig, ze dienen alleen maar om een rangschikking te maken. Als je een combinatie van zaken, bijvoorbeeld “2 appels, 1 peer en een extra euro voor de armen” het cijfer 2 toekent, had je ook elk ander cijfer kunnen toekennen, zolang de rangschikking van combinaties maar niet verandert. Je kunt er dus ook geen absolute waarde aan toekennen. Je kunt niet zeggen dat een waardering van 2 twee keer zo veel geluk geeft als een waardering van 1. Dat betekent ook dat een cijfer van 2 voor Bas Haring niet hetzelfde hoeft te betekenen als het cijfer 2 voor de opdrachtgever van Haring. Kortom, Haring kan niet beslissen of het extra ongeluk voor hemzelf precies gelijk is aan het extra geluk voor zijn opdrachtgever. Dat moet Haring aan de markt overlaten, die kan dat namelijk wel.  

18 november 2012

Dries van Agt: jurist van halve waarheden

Dries van Agt is een pleitbezorger van de Palestijnse zaak. Nu ruim een week geleden schijnt hij op een bijeenkomst gezegd te hebben dat het logischer was geweest als de Joden na de Tweede Wereldoorlog een staat in Duitsland was aangeboden in plaats van waar nu Israël is. Dat dat tot een deportatie van een half miljoen Joden naar Duitsland had moeten leiden, zei Dries er niet bij, want de grootste emigratiegolf van Joden naar het Midden-Oosten vond niet na, maar voor de Tweede Wereldoorlog plaats. Het is het handelsmerk van Van Agts uitspraken over het Midden-Oostenconflict. Hij maakt opmerkingen waar een kern van waarheid in lijkt te zitten (“Duitsland is de grote boosdoener geweest en had daarom een stuk land aan de Joden moeten afstaan.”), die de toehoorder overtuigt. Van Agt weet heel goed dat de oorsprong van het Midden-Oosten conflict niet na, maar voor de Tweede Wereldoorlog ligt. Hij weet ook dat zijn gehoor bij zijn talloze spreekbeurten vooral bestaat uit slecht geïnformeerde sympathisanten van de Palestijnse zaak. Daarom komt hij weg met suggestieve, half ware uitspraken. Zo heb ik vier jaar geleden met hem een discussie over dit conflict gevoerd aan mijn eigen Tilburgse universiteit. Het leek voor mij eerder een uitwedstrijd. Een zaal vol grijze bollen was op de hand van Van Agt. Daar paste hij ook zijn tactiek van halve waarheden toe. Zo zei hij toen dat Israël in strijd handelde met het internationale recht door een uitspraak van het internationale gerechtshof over de beruchte veiligheidsmuur die Israël aan het bouwen was naast zich neer te leggen. Er was inderdaad een uitspraak, maar die uitspraak was niet bindend omdat de zaak niet was aangespannen door de betrokken landen. Israël handelde dus wel tegen de uitspraak (het hof veroordeelde de muur), maar er was geen juridische reden voor Israël om zich er iets van aan te trekken. De jurist Van Agt wist dat natuurlijk, maar de grijze bollen in zijn gehoor hadden geen problemen met de halve waarheid van Van Agt.  

17 november 2012

Bas Haring (Va): geen econoom, ook geen filosoof?

Hij is filosoof en schrijft in De Volkskrant elke week stukjes over de economie als wetenschap, uit nieuwsgierigheid of hij dit vak in de vingers kan krijgen. Dat is leuk omdat je dan als econoom kunt nagaan of de economie nu echt iets voorstelt, of niet. Er wordt je een spiegel voor gehouden. Het opvallende aan de stukjes van Haring is dat hij, als filosoof, nu juist de filosofische problemen van de economie over het hoofd ziet. Gisteren, bijvoorbeeld, had hij het over het studieobject van de economie: mensen. Uiteraard gaat economie over mensen, namelijk over het economisch gedrag van mensen. Economen nemen aan dat mensen daarbij zo goed mogelijk hun behoeften willen bevredigen. Die behoeften kunnen van alles zijn: de lust in appels en peren, de armen helpen, of wat dan ook. De economie neemt nu aan dat mensen die behoeften kunnen rangschikken, bijvoorbeeld 2 appels, 1 peer en een paar euro voor de armen geeft meer ‘geluk’ dan 1 appel, 2 peren en een paar euro voor de armen. Als je alle mogelijke combinaties van zaken waar individuen ‘gelukkig’ van worden op een rijtje hebt, kun je er ook ‘punten’ aan toe kennen. Haring noemde dat zelf in een eerder stuk ‘gelukspunten’. Er zijn, daarentegen, ook ‘ongelukspunten’. Om je geluk te verhogen, moet je er ook iets voor opgeven: geld, tijd, andere goederen, enzovoort. Je hebt je geluk gemaximaliseerd als voor iedere zaak die je geluk brengt geldt dat als je er nog iets van bij krijgt het aantal extra gelukspunten precies gelijk is aan het extra aantal ongelukspunten. Dat inzicht had Haring ook bereikt. Helaas, direct daarna gaat hij in de fout door dat hij aanneemt dat zijn ‘netto gelukspunten’ ook met de ‘netto gelukspunten’ van anderen vergeleken kunnen worden. Dat is het probleem van de ‘interpersonele nutsvergelijking’ dat in de economische wetenschap in feite nooit is opgelost.  Over dat probleem filosoferen we morgen verder.

16 november 2012

Anja Meulenbelt: Israël begon

Het daagt niet bij Anja
Anja Meulenbelt heeft een blog over Palestina, een land dat nog steeds niet bestaat, en de afgelopen 500 jaar ook niet als staat bestaan heeft. De sympathie van Anja is bekend: zij zegt geen vriend te zijn van Hamas, maar toen er op 3 oktober een negatief rapport over de mensenrechten onder Hamas werd uitgebracht door de Human Rights Watch hield zij haar mond. Nadat Israël de Hamas-leider Jabari vermoordde zette ze een interview met een zekere Ali Abunimah op haar blog met daaronder de tekst “een samenvatting van wat er gebeurt in Gaza”. Wat gebeurt er volgens Abunimah? Hij laat de geschiedenis op 8 november jl. beginnen met een aanval van Israël op Gaza waarbij een 13-jarige jongen werd vermoord die aan het voetballen was. Twee dagen later reageerden Palestijnse ‘verzetsstrijders’ met een aanval op een Israëlische legereenheid die meedeed aan het beleg van Gaza. Daarna reageerde Israël, aldus nog steeds Abunimah via Meulenbelt, door burgers te doden in Gaza. Als dan de interviewer zegt dat Israel beweert dat zij reageert op het geweld van Hamas, zegt deze Abu: “are you challenging the time line that I just gave you.” Het is duidelijk wat Abu (Anja) ons wil vertellen: Israël valt spontaan burgers aan, in strijd met het internationale oorlogsrecht en de ‘verzetsstrijders’ vallen alleen maar militaire doelen aan en dan ook nog alleen maar als reactie op Israëlisch geweld. Gelukkig dat we tegenwoordig internet hebben, zodat we zelf kunnen nagaan of er voor 8 november 2012 geen krijgshandelingen plaats vonden, zoals Abu en Anja beweren. Kijk hier en hier en hier. Vanaf 2010 zijn er vanuit Gaza vrijwel iedere week en soms dag na dag Qassam-raketten afgeschoten op Israëlische burgers, geen militaire doelen, maar burgers. Het is nogal een wonder dat Israël pas op 8 november in het geweer kwam.

15 november 2012

Ahmed Jabari: dood

Jabari's laatste autotocht
Het mag natuurlijk niet, maar eigenlijk vind ik het niet zo erg dat Israël een van de hoogste militaire commandanten van Hamas in Gaza heeft vermoord. Jabari werd verantwoordelijk gehouden voor het afvuren van honderden Qassam raketten op Israëlische burgers. Aanvallen zonder enig militair doel, maar alleen bedoeld om burgers angst aan te jagen. De Arabische wereld uitte overigens zelden een klacht over het afvuren van deze Qassam raketten door Hamas. Daarom is het niet duidelijk of het verstandig was van Israël om deze moord te plegen. De Arabische wereld, die recent zo comfortabel gesplitst was in concurrerende stromingen, zal zich misschien weer verenigen (zelfs inclusief Syrië lijkt niet onmogelijk) om over Israël heen te vallen. Het wordt interessant om te volgen wat er nu gebeurt, maar voor de lokale bevolking (Israëliërs èn Arabieren) wordt het vooral afwachten of men in weer een nieuwe oorlog en/of een periode van terreur terechtkomt. Het wordt in ieder geval smullen voor extremisten van beide zijden.

13 november 2012

Jo Ritzen: baarde Henri van Vlodrop (roc Zadkine), II

Wie is/was Jo Ritzen dat hij megalomane onderwijsbestuurders als Van Vlodrop heeft geschapen, zoals we eerder zeiden? Laten we bij het begin beginnen. Ik leerde hem kennen eind jaren 70. Ik werkte aan de universiteit in mijn eerste baan en probeerde er achter te komen of de toevloed van academici tot een gelijkere inkomensverdeling zou leiden. Dat was het vermoeden van Nobelprijswinnaar Jan Tinbergen. Met data van het CBS wilde ik het verband tussen beloningsverhoudingen en arbeidsaanbod achterhalen. Ik ploeterde en ploeterde, probeerde de ene statistische methode na de andere, maar kon geen verband vinden. Mijn eerste onderzoek mislukte en ik had mijn eerste professionele depressie. Ik besloot de universiteit te verlaten en solliciteerde bij het SCP, bij Jo Ritzen die daar toen werkte. Hij was maar 6 jaar ouder dan ik, maar hij leek lichtjaren meer ervaring te hebben. Het leek ook wel alsof hij iedereen op de wereld kende. Ik vertelde van mijn mislukte onderzoek en liet een paper zien dat ik toch nog had weten te schrijven. Hij was direct enthousiast. Als ik hem later nog wel eens zag, vertelde hij me altijd dat hij dat paper van mij zo goed vond. Hij had een positief karakter, dat was duidelijk. Die baan bij het SCP kreeg ik niet, maar dat had niets met mijn kwaliteit te maken, zo zei hij. Integendeel. Hij wist zelfs van een afwijzing nog een feest te maken. Het SCP was toen bezig de publieke sector door te lichten. Een belangrijk resultaat was dat kleinere scholen hogere kosten per leerling hadden dan grotere scholen. Dat dus kleine scholen groter moesten worden. Die laatste conclusie heeft tot de drama’s geleid die wij nu allemaal kennen. Jo Ritzen zat daar indirect achter, maar er was meer, want hij werd later ook nog minister. Toen had ik hem en hij natuurlijk mij allang uit het oog verloren. Daarover meer in een later blog.

12 november 2012

Xander van Uffelen: over economen

in het beklaagdenbankje?
Dit weekend stond er een stukje in mijn lijfkrant van Xander van Uffelen over economen. Hij verwijt eerst economen dat ze de kredietcrisis, de eurocrisis en de instorting van de huizenmarkt niet hebben zien aankomen. Even later schrijft hij dan: “En uiteraard zijn er enkele zelfbenoemde onheilsprofeten die de eurocrisis hebben voorzien.” Tsja, dan kun je het natuurlijk nooit goed doen. De kredietcrisis heb ik, eerlijk gezegd, ook niet voorzien, maar in 1990 schreef ik al in een stukje dat door ontwikkelingen op de kapitaalmarkt pensioenfondsen problemen met de financiering van de pensioenen zouden krijgen. Niemand die het geloofde. In 2000 schreef ik in het economenblaadje ESB dat de huizenmarkt zou kunnen instorten op het moment dat de geboortegolf met pensioen zou gaan. Inderdaad was ik iets te optimistisch: het gebeurde een paar jaar eerder. Even goed: niemand die er toen notie van nam. In 2004 zette ik mij af tegen de EU-grondwet onder meer omdat de begrotingsnormen niet deugden en gewoon werden overtreden als dat zo uitkwam, niet in het minst door Duitsland en Frankrijk. Als je je verzette tegen de EU-grondwet werd je als een provinciaal beschouwd. Ook door journalisten. Mijn fout was waarschijnlijk dat ik niet hard genoeg schreeuwde om gehoord te worden, zoals andere zogeheten ‘topeconomen’ nu wel doen. Het heeft nu echter geen zin meer om gehoord te worden. Het is al te laat.

11 november 2012

Jo Ritzen: schiep Henri van Vlodrop (roc Zadkine)

Ineens was hij daar weer. In een krantenartikel over de financiële teloorgang van regionaal opleidingencentrum (roc) Zadkine in Rotterdam. Die ondergang was veroorzaakt doordat de topbestuurder van de roc, Henri van Vlodrop, de roc steeds maar weer verder uitbreidde en geld bleef steken in nieuwe gebouwen die te duur en niet functioneel bleken. En daar was Jo: “Dat had Van Vlodrop niet allemaal in z’n eentje verzonnen. Zo had Jo Ritzen, de geestelijk vader van de roc’s het gewild.” Jo Ritzen, de idealistische onderwijsminister uit de jaren 90, als de kwade genius achter machtsbeluste onderwijsbestuurders. Is hij misschien zo’n voorbeeld van iemand wiens idealen in zijn tegendeel verkeren? Ik vrees dat het antwoord ja is. Hij wilde het bestuur van onderwijsinstellingen professionaliseren, en ging er waarschijnlijk maar dan toch zeker hopelijk, van uit dat de mensen op de werkvloer zich dan met het echte proces bezig konden houden. Het liep allemaal anders. De professionalisering leidde tot schaalvergroting en megalomane onderwijsbestuurders die jaknikkers om zich heen verzamelden en weinig boodschap hadden aan de werkvloer, misschien niet eens meer wisten dat er een werkvloer was: zo hoog zweefden ze boven het gewone volk.

10 november 2012

Pieter Kalbfleisch: oud rechter, krijgt weer taak

Op mijn manier probeer ik actief te zijn: ik ben bezig met les geven, stukjes lezen, stukjes schrijven en zit hier en daar in een of andere commissie. Ik probeer studenten te helpen als zij hun stukjes schrijven en ik probeer gemeenteraadsleden te helpen op te tornen tegen de almacht van bestuurders en de bureaucratie. Maar dan Pieter Kalbfleisch (1947), oud rechter. Die man had pas een actief leven. Voor eigen eer, glorie en geld, dat wel. Als het nodig was kocht hij daarvoor een bevriende rechter om, zodat deze een uitspraak zou doen in het belang van Kalbfleisch. Toen dat aan het licht kwam, kenden Kalbfleisch en die andere rechter elkaar natuurlijk niet en bovendien hadden ze het helemaal niet op een akkoordje gegooid, ze aten alleen maar geregeld bij elkaar. Dat Nederlandse rechters er maffioso praktijken op na houden en de Nederlandse rechtsstaat pogen te ondermijnen, ach, wat zou het? Daar ga je toch geen jarenlange gevangenisstraffen voor eisen! Dus eist het openbaar ministerie 240 uur taakstraf. Het zal mij benieuwen wat voor een taak dat wordt, als de (omgekochte?) rechter het bewijs tenminste overtuigend acht. Misschien mag hij weer eens een maandje rechter spelen. Kan hij mooi weer op zijn Poot spelen.

09 november 2012

Bas Haring (IV): over banken

Vandaag heeft hij het op de wetenschapspagina van De Volkskrant over banken. Banken bestaan al eeuwen, dus net als andere eeuwenoude beroepen, kan het beroep van bankier niet ingewikkeld zijn, denkt Haring. Maar wat is een bank? Toch gewoon een instelling waar je geld naartoe brengt als je het over hebt en waar je geld leent als je tekort komt. Of niet soms? Haring vroeg het aan een economiedocent, maar die wist het niet: “In een ideale wereld zouden banken niet hoeven bestaan. Dan zouden zij die geld overhebben het direct kunnen uitlenen aan hen die het nodig hebben.” Dat was een wat dommige uitspraak, dat zag Haring waarschijnlijk ook wel in en dus ging hij aan een bankdirectie vragen wat een bank is. De bankiers zeiden: “(…) wat bankiers goed kunnen, is weten aan wie je wel en aan wie je beter niet kunt uitlenen.” Dat lijkt er inderdaad meer op, maar is niet helemaal waar: bankiers lenen niet altijd geld uit aan de juiste personen. Dat is al eeuwen het probleem van banken. Begin 14e eeuw gingen een aantal Florentijnse banken failliet omdat hun belangrijkste klanten, de koning van Engeland en van Napels, hun leningen niet terug konden (of wilden) betalen. De beroemde familie de Medici, ook uit Florence, werd echter in dezelfde eeuw schatrijk en machtig door te bankieren. Spreiding van het risico was hun geheim. Aan overmatige en vooral ondoorzichtige spreiding van het risico hebben we echter weer wel de kredietcrisis te danken. Het beroep van bankier is misschien toch wel ingewikkeld.

08 november 2012

Tim Ribberink: dood gepest?

Hij was een ‘niet vlotte’ jongen: dat was de omschrijving die hem van het NOS-journaal ten deel viel en hij pleegde zelfmoord omdat hij zijn hele leven gepest was. Door die zelfmoord was hij even een bekende Nederlander, niet buitengesloten of gepest, maar in het midden van de belangstelling. Dat is wat iedereen die ‘niet vlot’ overkomt zich wenst, maar dan tijdens het leven, niet erna. Heel ‘internettend’ Nederland viel over de pesters heen. Er moest nu wat tegen gebeuren. Heel goed. Tot in het bejaardenhuis aan toe schijnt er gepest te worden. Maar waar zijn die pesters? En hoe komt het dat niemand doorhad dat Tim werd gepest? Op zijn scholen wist men van niets, maar werd er gemeld dat hij een jongen was vol plannen en idealen. Was hij niet gewoon depressief die zichzelf als mislukt beschouwde? Helaas, om met de schrijver W.F. Hermans (ook dood) te spreken, de meesten van ons zijn inderdaad geen wonderkind, maar een total loss. Sommigen weten met die wetenschap te leven, anderen niet.

06 november 2012

Jan Kees de Jager: exit

Jan Kees de Jager is sinds gisteren geen minister van financiën meer. Bij wijze van ambtsoverdracht gaf hij zijn opvolger de sleutel van de schatkist (symbolisch, symbolisch). Ik heb hem twee keer meegemaakt. De eerste keer was in een CDA-commissie, zo’n 15 jaar geleden, waar wij beiden in zaten. Jan-Kees was in de politiek een van de weinigen waar ik echt goed mee kon opschieten. Bij hem had je het gevoel dat het hem om de zaak ging en niet om zijn politieke carrière. Hij was geen opportunist, zoals Balkenende en Donner dat wel waren. Bij hem geen strategisch gedrag, geen dubbele agenda’s. De tweede keer heb ik hem meegemaakt, zoals vrijwel alle Nederlanders. Vanaf een afstand. Hij was als minister van financiën toch wel iets te veel een boekhouder. Zonder een duidelijke visie op Europa. Hij dacht dat een land dat continu een tekort op de begroting heeft, failliet zou gaan. Dat is aantoonbaar onjuist, maar hij liet die boodschap in iets andere bewoordingen op de site van zijn ministerie zetten. Het was een ideale tekst voor een tentamenvraag. Vele studenten bleken er in te trappen en geloofden dat de tekst van Jan-Kees juist was: hij was kennelijk iemand aan wie je je portemonnee wel toevertrouwde.

04 november 2012

Bas Haring: filosoof, nog geen econoom, IIIb

Het stukje van Bas Haring over het belang en de noodzaak van economische groei in de wetenschapsbijlage van De Volkskrant van 2 november telde drie beweringen. Bewering één: de noodzaak van economische groei is voor (academische?) economen vanzelfsprekend. We weten al dat dit niet waar is: de economische wetenschap begrijpt eigenlijk niet veel van economische groei, zie hier. De tweede bewering was dat de economie groeit omdat we rijk willen worden om onze leningen te kunnen terugbetalen, of zoals Haring schrijft: “Misschien moeten we groeien omdat we in het verleden geleend hebben in de veronderstelling dat we zouden groeien.” Deze bewering is zeker geen academisch-economisch hoogstandje. Stel dat we allemaal denken dat we gaan groeien en dus geld gaan lenen, van wie moeten we dan geld lenen? Van iemand die spaart. Zo’n iemand is er helemaal niet, volgens de Haring-hypothese, want iedereen wil lenen omdat het geleende geld later met gemak terugbetaald kan worden door de groei die iedereen verwacht. Maar als iedereen wil lenen, kan er niemand lenen en kan er dus ook geen economische groei zijn. Kortom, Bas moet terug naar de economieklas. En dan hebben we het nog niet eens over bewering drie gehad. Die ging er over dat je alleen maar het aantal spullen hoeft te tellen dat we kunnen kopen om een indicatie van de groei te krijgen. Ik stel voor die bewering met de mantel der liefde bedekken.

02 november 2012

Bas Haring: filosoof, nog geen econoom, IIIa

Hij schrijft een keer per week in de wetenschapsbijlage van De Volkskrant stukjes over de economie als wetenschap. Vandaag begint hij zijn stukje met de bewering dat de noodzaak van economische groei voor economen vanzelfsprekend is, maar voor economische buitenstaanders niet. Als hij met economen de academici onder hen bedoelt, is dit niet waar. De economische wetenschap begrijpt de reden van economische groei nauwelijks, laat staan dat die noodzakelijk zou zijn. De belangrijkste theorie over groei wordt nog steeds gegeven door het zogenaamde Solow-model, dat is genoemd naar de Nobelprijswinnaar Robert Solow. Die theorie uit 1956 is van een verblindende logische schoonheid. Kort samengevat legt deze theorie uit waarom op een gegeven moment de economische groei zal ophouden. Ophouden, inderdaad. De groei stopt omdat als we na verloop willen dat de economische groei doorgaat, we zoveel moeten investeren dat er niets meer te consumeren overblijft. Maar er is toch economische groei, dat zien we toch met onze eigen ogen, hoe verklaart het Solow-model dat dan? Ja, simpel: er is economische groei omdat we steeds slimmer worden en waarom we slimmer worden dat weet het Solow-model niet. Dat is andere koek dan de koek die Bas Haring de lezer voorzet. Eerlijk is eerlijk, de laatste 25 jaar zijn er ook economische theorieën over groei die pretenderen wel de groei te verklaren. Maar of Bas Haring die kent, laat hij niet blijken.      

01 november 2012

Marx Rutte: zelf rood gevaar

Marx 'Groucho' Rutte 
In de verkiezingscampagne had VVD-leider Mark Rutte nog gewaarschuwd voor het rode gevaar. Nu duidt de VVD-krant De Telegraaf hem zelf aan als Marx Rutte. Naar de filosoof/econoom Karl Marx die aan de basis stond van het socialisme en communisme. Marx wist niks van herverdeling en zorgpremies. Hij voorspelde de heilstaat die na een hoop ellende, gevolgd door een arbeidersrevolutie, zou aanbreken. Een heilstaat waarin je in de ochtend kon vissen en in de middag aan filosofie kon doen (of zoiets). Niet slecht. Helaas, Karl Marx had ongelijk, zoals we nu weten. We moeten nog steeds werken voor ons dagelijkse brood. Hoewel, de mensen met meer dan 75.000 euro per jaar (die blijken de dupe te zijn van de inkomensafhankelijke zorgpremies) hebben vaak rijkeluisbaantjes. Studenten uitleggen, bijvoorbeeld, hoe de economie werkt (zoals schrijver dezes doet) is niet bepaald zwoegen. Het is meer een hobby, zoals voor sommigen vissen in de ochtend een hobby is. Ik wil best iets meer betalen voor de echte zwoegers op minimumniveau. Alleen, ik dacht eigenlijk dat daar de belasting voor was en niet de zorgpremie. Maar bij de belastingen worden de tarieven voor de rijken juist verlaagd. Geniaal: aan de ene kant wat afpakken van de rijken, maar aan de andere kant er weer wat van terug geven aan diezelfde rijken. Dat is echte paarse politiek. Even virtuoos als die andere Marx.